Shkruan Diana Tahiri
Rasti i fundit tragjik në Pejë nuk mund të trajtohet si një ngjarje e izoluar, as të reduktohet në një tjetër deklaratë ngushëllimi nga përfaqësuesit politikë. Ai duhet të shërbejë si pikënisje për një shqyrtim serioz të përgjegjësisë institucionale, efektivitetit të mekanizmave mbrojtës dhe aftësisë së shtetit për të parandaluar dhunën ndaj grave.
Jam e lodhur nga përsëritja e së njëjtës histori: dhunë, kërkim ndihme, premtime institucionale dhe, më pas, një tjetër tragjedi. Nuk mund të pranojmë që mbrojtja e grave të mbetet një detyrim formal në dokumente, ndërsa siguria e tyre reale të jetë e pasigurt në praktikë.
Problemi nuk qëndron vetëm te ekzistenca e dhunës, por edhe te mënyra se si sistemi institucional e identifikon rrezikun, i trajton denoncimet dhe garanton mbrojtjen. Kur institucionet nuk kanë burime të mjaftueshme, personel të specializuar, trajnim profesional dhe mekanizma efektivë koordinimi, zbatimi i ligjit rrezikon të mbetet joefektiv. Këto nuk janë çështje thjesht administrative: ato lidhen drejtpërdrejt me sigurinë, integritetin fizik dhe të drejtën për jetë.
Raporti i Komisionit Evropian për Kosovën për vitin 2025 thekson se sistemi vazhdon të jetë i pamjaftueshëm për parandalimin dhe luftimin efektiv të dhunës me bazë gjinore, veçanërisht dhunës në familje, si dhe për mbrojtjen dhe riintegrimin e viktimave. Ndërkohë, Rrjeti i Grave të Kosovës ka raportuar se deri në fund të vitit 2024 vetëm 54% e aktiviteteve të Strategjisë Kombëtare për Mbrojtje nga Dhuna në Familje dhe Dhuna ndaj Grave ishin zbatuar plotësisht. Këto të dhëna kërkojnë përgjegjësi politike dhe një vlerësim transparent të zbatimit të politikave publike.
Nga këndvështrimi juridik, mbrojtja e jetës, sigurisë dhe dinjitetit të njeriut nuk mund të konsiderohet detyrë fakultative e shtetit. Konventa e Stambollit, e cila ka zbatim të drejtpërdrejtë në rendin kushtetues të Kosovës, kërkon masa efektive për parandalimin e dhunës, mbrojtjen e viktimave dhe ndjekjen e autorëve. Përgjegjësia shtetërore duhet të vlerësohet mbi bazën e ligjit, detyrimeve konkrete të institucioneve dhe fakteve të secilit rast. Në rastin e Pejës, kërkohet hetim i plotë dhe i paanshëm për të përcaktuar nëse rreziku është vlerësuar siç duhet, nëse masat mbrojtëse janë zbatuar dhe nëse ka pasur ndonjë neglizhencë institucionale.
Për këtë arsye, i kërkoj Qeverisë dhe Kuvendit të Kosovës që të mos kufizohen në reagime publike, por të ndërmarrin masa konkrete: financim të qëndrueshëm për strehimoret dhe shërbimet e specializuara; hetime profesionale, të pavarura dhe brenda afateve ligjore; mbrojtje të rreptë të të dhënave personale dhe vendndodhjes së viktimave; monitorim efektiv të urdhrave të mbrojtjes; trajnim të detyrueshëm për policinë, prokurorët, gjyqtarët dhe punonjësit socialë; si dhe koordinim funksional ndërmjet të gjitha institucioneve përgjegjëse.
Po ashtu, kërkoj që institucionet kompetente të publikojnë një raport të detajuar mbi zbatimin e strategjisë kombëtare, buxhetin e shpenzuar, kapacitetet e strehimoreve, kohën e reagimit ndaj denoncimeve dhe rezultatet e procedurave gjyqësore. Raporti duhet të shoqërohet me objektiva të matshëm, afate konkrete dhe mekanizma të qartë llogaridhënieje.
Nuk është e pranueshme që politika të mobilizojë burime për prioritete të shumta, ndërsa mbrojtja e qytetarëve nga dhuna në shtëpitë e tyre të mos garantohet me efektivitetin që kërkon ligji. Buxheti publik është shprehje e prioriteteve shtetërore. Prandaj, financimi i pamjaftueshëm, mungesa e ekspertizës dhe moskoordinimi institucional nuk mund të trajtohen si justifikime të përhershme. Ato kërkojnë zgjidhje politike, administrative dhe, kur ekzistojnë kushtet ligjore, përgjegjësi për mosveprim.
Është detyrë e institucioneve që të sigurojnë se çdo grua që kërkon ndihmë trajtohet me seriozitet, se çdo kërcënim vlerësohet mbi bazën e rrezikut real dhe se çdo masë mbrojtëse zbatohet në praktikë. Drejtësia nuk mund të jetë vetëm procedurë formale; ajo duhet të ofrojë mbrojtje reale dhe qasje efektive në mjete juridike.
Nuk kërkojmë më deklarata pas tragjedive. Kërkojmë veprim para tragjedisë, transparencë gjatë procesit dhe përgjegjësi pas çdo dështimi të provuar.
Qeveria, Kuvendi dhe institucionet e drejtësisë duhet të përgjigjen publikisht: cilat masa do të ndërmerren, brenda cilave afate dhe kush do të mbajë përgjegjësi për zbatimin e tyre?
Një shtet demokratik nuk dëshmon forcën e tij vetëm përmes ligjeve që miraton, por përmes aftësisë për t’i zbatuar ato dhe për të mbrojtur të drejtat themelore të qytetarëve. Siguria e grave nuk mund të mbetet premtim elektoral, temë e përkohshme mediatike apo detyrim që kujtohet vetëm pasi humbet një jetë.
Mjaft me heshtje institucionale. Mjaft me justifikime administrative. Mjaft me premtime pa llogaridhënie.
Është koha që politika e Kosovës ta kuptojë se përgjegjësia për mbrojtjen e grave nuk matet me numrin e deklaratave, por me efek
