Alana Hadid, motra e madhe e supermodeleve Bella dhe Gigi Hadid, dhe autorja palestinezo-amerikane Jenan Matari kanë tërhequr librin e tyre për historinë e Palestinës nga shtëpia botuese Penguin Random House.
Vendimi erdhi pas mosmarrëveshjeve të thella mbi mënyrën e trajtimit të konfliktit izraelito-palestinez, veçanërisht sulmeve të Hamasit më 7 tetor 2023. Autoret pretendojnë se botuesi kishte ndryshuar përmbajtjen e dorëshkrimit pa miratimin e tyre, ndërsa kompania këmbëngul se kishte ndjekur procedurat standarde redaktuese.
Një libër për historinë e Palestinës, i destinuar për lexuesit e rinj, është tërhequr nga botimi vetëm pak kohë përpara publikimit të planifikuar, pas një përplasjeje mes autoreve dhe shtëpisë botuese amerikane Random House Children’s Books, pjesë e Penguin Random House.
Libri, me titull “Displacement and the Palestinian American Story”, trajton historinë palestineze, pushtimin izraelit, rezistencën palestineze dhe përvojat e komuniteteve palestineze në diasporë.
Marrëveshja për botimin e tij ishte nënshkruar në nëntor të vitit 2024 me Alana Hadid, aktiviste dhe filantrope, dhe Jenan Matari, autore dhe stratege komunikimi.
Publikimi ishte planifikuar për shtatorin e këtij viti.
Megjithatë, pas disa muajsh diskutimesh dhe mosmarrëveshjesh redaktuese, dy autoret vendosën ta tërhiqnin dorëshkrimin.
Sipas tyre, ndryshimet e kërkuara nga botuesi zbusnin dhe shtrembëronin këndvështrimin e tyre për historinë palestineze.
Alana Hadid: “Nuk na lejuan ta tregonim historinë tonë”
Alana Hadid ka kritikuar ashpër mënyrën se si Penguin Random House e trajtoi projektin.
“U bë e qartë se Penguin nuk do të na lejonte kurrë ta shkruanim librin ashtu siç dëshironim ne”, ka deklaruar ajo.
Sipas Hadid, është shqetësues fakti që një projekt i tërë editorial, i krijuar për t’u mësuar fëmijëve historinë e komuniteteve të margjinalizuara, u vu në pikëpyetje për shkak të një libri mbi Palestinën.
“Kjo tregon shumë për faktin se ata janë të gatshëm të rrezikojnë një seri kaq të rëndësishme, që i ndihmon fëmijët të mësojnë historinë, vetëm për shkak të një libri për Palestinën”, është shprehur ajo.
Libri ishte menduar si vëllimi i tetë i serisë “Race to the Truth”, një koleksion librash historikë për fëmijët e moshës 10 deri në 13 vjeç.
Seria synon të ofrojë këndvështrime historike nga autorë që u përkasin komuniteteve të margjinalizuara, duke trajtuar tema të tilla si skllavëria, kolonizimi, diskriminimi racor dhe zhvendosjet e detyruara.
Një nga bashkëthemelueset e projektit ka deklaruar se, pas mënyrës se si u trajtua libri për Palestinën, nuk do të vazhdojë bashkëpunimin me botuesin për vëllime të tjera të serisë.
Sulmet e 7 tetorit, në qendër të përplasjes
Mosmarrëveshja kryesore mes autoreve dhe Random House lidhej me mënyrën se si libri përshkruante sulmet e Hamasit në jug të Izraelit më 7 tetor 2023.
Sipas dokumenteve dhe korrespondencës elektronike që autoret ia kanë vënë në dispozicion gazetës britanike “The Guardian”, diskutimet për këtë pjesë të dorëshkrimit kishin vazhduar për muaj të tërë.
Në versionin e tyre, Hadid dhe Matari argumentonin se popujt që jetojnë nën sundim kolonial kanë të drejtën e vetëvendosjes dhe të rezistencës.
Autoret iu referoheshin rezolutave të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, duke mbrojtur interpretimin e tyre për të drejtën e rezistencës kundër sundimit kolonial.
Ato e vendosnin sulmin e 7 tetorit në kontekstin e dekadave të pushtimit, shtypjes dhe vuajtjeve palestineze.
Në dorëshkrim, sulmi përshkruhej si një operacion i koordinuar gjatë të cilit luftëtarët e Hamasit hynë në territorin izraelit, vranë rreth 1.100 persona dhe morën peng civilë dhe ushtarë.
Autoret e lidhnin marrjen e pengjeve me synimin për shkëmbimin e tyre me palestinezë të burgosur në Izrael.
Megjithatë, botuesi kërkoi që libri të përfshinte edhe një formulim të qartë se veprimet e Hamasit më 7 tetor përbënin shkelje të së drejtës ndërkombëtare.
Vrasja e qëllimshme e civilëve dhe marrja e pengjeve janë të ndaluara nga e drejta ndërkombëtare humanitare, pavarësisht kontekstit politik apo pretendimeve për të drejtën e rezistencës.
Sipas autoreve, Random House kishte shtuar në dorëshkrim një fjali ku thuhej se këto veprime ishin shkelje të së drejtës ndërkombëtare, pa marrë më parë miratimin e tyre.
Ky ndryshim shkaktoi një përplasje të drejtpërdrejtë mes palëve.
Botuesi paralajmëroi se libri mund të humbiste besueshmërinë
Në komunikimet elektronike të publikuara nga “The Guardian”, një redaktor i Random House kishte paralajmëruar se mungesa e një formulimi të tillë mund ta dëmtonte rëndë besueshmërinë e librit.
Sipas tij, pa një deklaratë të qartë për shkeljet e së drejtës ndërkombëtare, botimi mund të humbiste besimin e lexuesve, përfshirë edhe ata që ishin të hapur ndaj këndvështrimit palestinez.
Autoret kundërshtuan ndryshimin, duke argumentuar se ai binte ndesh me interpretimin e tyre juridik dhe historik.
Ato pretenduan gjithashtu se ndërhyrja pa miratimin e tyre përbënte shkelje të marrëveshjes kontraktuale.
Diskutimet vazhduan për disa javë dhe përfshinë drejtuesit e departamentit të komunikimit, sektorit ligjor dhe divizionit të librave për fëmijë të Random House.
Në një përpjekje për kompromis, botuesi sugjeroi që libri të përfshinte një formulim më të balancuar, sipas të cilit disa organizata të të drejtave të njeriut dhe komentatorë i kishin cilësuar veprimet e Hamasit si shkelje të së drejtës ndërkombëtare, ndërsa të tjerë i interpretonin çështjet historike dhe juridike ndryshe.
Megjithatë, as kjo zgjidhje nuk u pranua nga autoret.
Debati u zgjerua edhe te përshkrimi i historisë së Palestinës
Mosmarrëveshjet nuk u kufizuan vetëm te ngjarjet e 7 tetorit.
Sipas autoreve, Random House kishte kërkuar edhe ndryshime në mënyrën se si përshkruheshin grupet e armatosura sioniste gjatë Nakbës së vitit 1948.
Në disa pjesë të dorëshkrimit, autoret kishin përdorur shprehjen “banda hebraike” për grupet e përfshira në shkatërrimin e fshatrave palestineze.
Një drejtues i botuesit sugjeroi që fjala “hebraike” të hiqej në disa raste, duke argumentuar se përsëritja e saj nuk shtonte domosdoshmërisht qartësi.
Autoret e kundërshtuan këtë kërkesë, duke e konsideruar një përpjekje për të zbutur përshkrimin historik.
Nga ana tjetër, redaktorët shpjeguan se shqetësimi i tyre nuk lidhej me saktësinë e termit, por me domosdoshmërinë e përsëritjes së tij në kontekstin përkatës.
Këto diskutime e thelluan edhe më shumë mosbesimin mes palëve.
Historia familjare e Hadid, pjesë e librit
Përveç ngjarjeve politike, libri përfshin edhe rrëfime personale nga historitë familjare të dy autoreve.
Alana Hadid ka treguar se gjyshërit e saj u dëbuan nga qyteti Safed, pak ditë pas lindjes së babait të saj, duke u detyruar të kërkonin strehim në Siri.
Edhe familjarë të Jenan Matari dhe bashkëshortit të saj u zhvendosën nga Deir Yassin dhe Ein Karem gjatë ngjarjeve të vitit 1948.
Libri trajton gjithashtu Nakbën, ose “Katastrofën”, periudhën gjatë luftës së vitit 1948 kur më shumë se 700.000 palestinezë u larguan ose u dëbuan nga shtëpitë e tyre.
Autoret shkruanin se historia palestineze kishte munguar për një kohë të gjatë në klasat shkollore, duke e bërë të vështirë për brezat e rinj të kuptonin origjinën dhe shpërndarjen e komuniteteve palestineze nëpër botë.
“Fshirja e qëllimshme e historisë sonë ka bërë që breza të tërë palestinezësh të kenë vështirësi të shpjegojnë jo vetëm nga vijmë, por edhe pse pothuajse gjysma e popullit tonë është shpërndarë nëpër botë”, shkruanin ato në hyrjen e dorëshkrimit.
Për Hadid, qëllimi i librit ishte mbi të gjitha humanizimi i përvojës palestineze.
“Unë thjesht doja që fëmijët të na shihnin si qenie njerëzore”, ka deklaruar ajo.
“Nuk ishte më libri që kishim shkruar”
Në gusht, Random House propozoi një zgjidhje tjetër për tejkalimin e mosmarrëveshjeve.
Botuesi sugjeroi që teksti i autoreve të mbetej i pandryshuar, por të shtohej një shënim i veçantë editorial, ku të paraqitej qëndrimi i kompanisë për sulmet e 7 tetorit.
Gjithashtu, u propozua që grupmosha e lexuesve të ndryshohej nga 10 vjeç e lart në 14 vjeç e lart.
Megjithatë, as ky kompromis nuk rezultoi i pranueshëm.
Jenan Matari deklaroi se vendosja e një shënimi editorial që mund të kundërshtonte përmbajtjen e librit ishte e papranueshme.
“Nuk ishte më libri që kishim shkruar”, tha ajo.
Në fund, dy autoret vendosën ta ndërprisnin bashkëpunimin me Random House në fillim të shtatorit.
Sipas tyre, ndryshimet e propozuara cenonin mënyrën se si dëshironin ta rrëfenin historinë palestineze.
Hadid theksoi se nuk kishte synuar të minimizonte pasojat e sulmeve të 7 tetorit, por t’i vendoste ato në kontekstin historik të konfliktit.
Ajo deklaroi se nuk dëshironte të publikonte një libër që përmbante formulime që nuk i kishte shkruar apo miratuar vetë.
Random House mohon akuzat për censurë
Shtëpia botuese Random House Children’s Books ka mbrojtur procesin editorial, duke theksuar se diskutimet dhe rishikimet janë pjesë normale e përgatitjes së një libri.
Një zëdhënës i kompanisë deklaroi se redaktorët kishin synuar të siguronin që lexuesit e rinj të merrnin informacion të mjaftueshëm për të kuptuar një temë historike dhe politike shumë komplekse.
Sipas botuesit, shumë prej fëmijëve që do ta lexonin librin mund të përballeshin për herë të parë me historinë e konfliktit izraelito-palestinez.
Për këtë arsye, kompania kishte kërkuar më shumë kontekst dhe qartësi në përshkrimin e ngjarjeve.
Random House pranoi se kopje paraprake digjitale të dorëshkrimit ishin shpërndarë te disa përfaqësues të industrisë botuese, por theksoi se ato ishin shënuar qartë si versione të pakorrigjuara dhe jo përfundimtare.
Shpërndarja e tyre u ndërpre pasi autoret shprehën shqetësimet.
“Nuk do të vazhdonim me botimin e një libri me të cilin autoret nuk ndiheshin rehat”, deklaroi zëdhënësi.
Kompania shtoi se vazhdon të mbështesë botimin e veprave që paraqesin këndvështrimin palestinez dhe se ka në plan edhe tituj të tjerë për Palestinën.
Përplasja rrezikon të ardhmen e serisë “Race to the Truth”
Mosmarrëveshja ka ndikuar edhe në marrëdhënien mes botuesit dhe krijuesve të serisë “Race to the Truth”.
Seria ishte konceptuar nga Saira Rao dhe Regina Jackson, themeluese të iniciativës Race2Dinner, e krijuar në vitin 2019 për të nxitur diskutime mbi racizmin.
Pas suksesit të librit të tyre “White Women”, ato kishin zhvilluar idenë e një serie historike për fëmijë që do të trajtonte përvojat e komuniteteve të margjinalizuara.
Random House kishte botuar më parë libra të kësaj serie për skllavërinë, kolonizimin e popullit indigjen Wampanoag, përjashtimin e amerikanëve me origjinë kineze, historinë e meksikano-amerikanëve dhe asimilimin e detyruar të fëmijëve indigjenë.
Saira Rao ka deklaruar se bashkëpunimi me Random House kishte qenë përgjithësisht pozitiv deri në momentin kur filloi puna për librin mbi Palestinën.
Sipas saj, autorëve të mëparshëm u ishte lejuar hapësirë e konsiderueshme krijuese, ndërsa libri i Hadid dhe Matari iu nënshtrua një kontrolli shumë më të gjerë.
“E gjithë kompania u përfshi në diskutimet për këtë libër të vogël”, ka deklaruar Rao.
Ajo ka bërë të ditur se nuk synon të zhvillojë vëllime të tjera të serisë me Random House.
Megjithatë, botuesi ka deklaruar se një tjetër libër i serisë mbetet i planifikuar për publikim në vitin 2028.
Jenan Matari përballet edhe me akuza për antisemitizëm
Përplasja me Random House nuk është polemika e parë publike që përfshin Jenan Matari.
Gjatë vitit të fundit, disa aktivitete promovuese të librit të saj të parë për fëmijë, që rrëfen historinë e një vajze palestineze dhe gjyshit të saj, janë anuluar në momentet e fundit.
Anulimet erdhën pas akuzave për antisemitizëm lidhur me disa deklarata të saj në rrjetet sociale, ku ajo i kishte përshkruar sulmet e 7 tetorit si rezistencë kundër kolonializmit.
Matari i ka mohuar akuzat për antisemitizëm dhe ka deklaruar se kundërshtimi i saj është i drejtuar ndaj sionizmit si ideologji politike.
Ajo dhe një autore hebreje kanë ngritur gjithashtu padi kundër qytetit të Los Angelesit, pas anulimit të një aktiviteti të përbashkët letrar në një bibliotekë publike, duke pretenduar cenim të lirisë së shprehjes.
Libri do të botohet nga një kompani palestinezo-amerikane
Pavarësisht ndërprerjes së bashkëpunimit me Random House, projekti nuk është braktisur.
Alana Hadid dhe Jenan Matari kanë arritur marrëveshje me Interlink Books, një shtëpi botuese amerikane në pronësi palestineze, e cila planifikon ta publikojë librin gjatë vitit të ardhshëm.
Leyla Moushabeck, bashkëpronare dhe redaktore me përvojë në Interlink, ka deklaruar se libri ka rëndësi të veçantë për fëmijët palestinezo-amerikanë.
“Si palestinezo-amerikane e brezit të dytë, ky është libri që do të doja ta kisha pasur kur isha duke u rritur”, është shprehur ajo.
Sipas Moushabeck, klima aktuale në industrinë amerikane të botimeve po bëhet gjithnjë e më e vështirë për autorët që trajtojnë tema të ndjeshme politike, historike dhe identitare.
Ajo ka përmendur kufizimet ndaj librave dhe kundërshtimin në rritje ndaj përmbajtjeve që pasqyrojnë përvojat e komuniteteve të margjinalizuara.
Një debat që shkon përtej një libri
Përplasja mes autoreve palestinezo-amerikane dhe njërit prej botuesve më të mëdhenj në botë ka nxjerrë në pah vështirësitë e trajtimit të konfliktit izraelito-palestinez në botimet për fëmijë.
Nga njëra anë, autoret pretendojnë se ndërhyrjet editoriale kufizuan të drejtën e tyre për ta treguar historinë nga këndvështrimi palestinez.
Nga ana tjetër, Random House argumenton se përgjegjësia ndaj lexuesve të rinj kërkon paraqitje të qartë të fakteve, përfshirë aspektet e së drejtës ndërkombëtare.
Debati ngre pyetje më të gjera mbi kufijtë e lirisë krijuese, përgjegjësinë editoriale dhe mënyrën se si duhet t’u shpjegohen fëmijëve konfliktet historike dhe politike.
Ndërsa libri përgatitet për një mundësi të re botimi, Alana Hadid shprehet mirënjohëse që dorëshkrimi ka gjetur një shtëpi tjetër botuese.
“Shpresojmë që njerëzit ta lexojnë librin që Penguin nuk donte që ju ta lexonit”, ka deklaruar ajo.
Rasti ka rikthyer në qendër të vëmendjes një pyetje të rëndësishme për industrinë botuese: si mund të ruhet zëri autentik i autorëve, duke garantuar njëkohësisht saktësi historike dhe përgjegjësi ndaj lexuesve, veçanërisht kur bëhet fjalë për fëmijët dhe të rinjtë? /Express/
