Suedia njoftoi sot se do t’i dhurojë Ukrainës 16 nga avionët e saj luftarakë JAS 39 Gripen C/D dhe do ta mbështesë Kievin në blerjen e deri në 20 avionëve të rinj të të njëjtit lloj, por në versionin më modern E.
Lajmi u konfirmua nga kryeministri suedez Ulf Kristersson në një konferencë të përbashkët për shtyp me presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky në Uppsala.
“Ukraina e ka bërë të qartë se Gripen është përparësia afatgjatë për forcën e saj ajrore dhe se synon të blejë versionin më të fundit, Gripen E”, tha Kristersson.
Sipas qeverisë suedeze, Ukraina planifikon të financojë blerjen e ardhshme të Gripen E/F nga kredia prej 2.5 miliardë eurosh e Bashkimit Evropian për të mbështetur Ukrainën.
Kristersson shpjegoi se negociatat për prokurimin e avionëve të rinj janë duke vazhduar dhe dërgesat mund të fillojnë deri në vitin 2030. Sa i përket 16 Gripen C/D të përdorur nga Forcat Ajrore Suedeze, dorëzimi i tyre pritet në fillim të vitit 2027, pasi Ukraina të finalizojë kontratën dhe Suedia të marrë lejet e nevojshme të eksportit.
Ky donacion do ta forcojë më tej flotën e avionëve luftarakë perëndimorë të Ukrainës, e cila tashmë përfshin avionë amerikanë F-16 dhe Mirage 2000 francezë. Megjithatë, ky numër është ende i pamjaftueshëm për të mbrojtur plotësisht qytetet dhe infrastrukturën ukrainase nga sulmet e përditshme ruse me raketa dhe dronë.
“Kjo është një ditë historike”
“Kjo është vërtet një ditë historike, një ngjarje historike për bashkëpunimin tonë dhe vendet tona”, tha Zelensky. “Kjo ka të bëjë konkretisht me skuadriljen Gripen për Ukrainën, e cila është një mbështetje jashtëzakonisht e rëndësishme për ne.” Zelensky shtoi se Ukraina pret të fitojë “aftësitë e para” brenda 10 muajve të ardhshëm dhe konfirmoi se pilotët ukrainas kanë filluar tashmë trajnimin.
“Pilotët tanë kanë kohë që janë duke u trajnuar”, tha ai, duke vënë në dukje se tani po punohet për të zgjeruar infrastrukturën e trajnimit dhe për të dërguar një numër më të madh pilotësh për trajnim jashtë vendit.
Njoftimi për Gripen është pjesë e paketës më të madhe të ndihmës ushtarake të Suedisë për Ukrainën, e cila përfshin gjithashtu sisteme goditjesh me rreze të gjatë veprimi, municione, pajisje lufte elektronike dhe mbështetje për inovacionet në mbrojtje, raporton Index.hr.
Kujtojmë se Ukraina dhe Suedia nënshkruan një letër qëllimi në vitin 2025 që, sipas zyrtarëve, mund të shërbejë si bazë për një marrëveshje të ardhshme për të blerë midis 100 dhe 150 Gripen, megjithëse zyrtarët suedezë kanë paralajmëruar vazhdimisht se dorëzimi i avionëve të rinj Gripen E ka të ngjarë të zgjasë me vite.
Se sa shumë ukrainasit i duan këto aeroplanë dëshmohet nga një postim i pilotit ukrainas Vadim Voroshilov, i njohur me shenjën e tij të thirrjes Karaya. “Për mua, JAS-39 është i vetmi avion luftarak në botë për të cilin do të isha i gatshëm të shisja shpirtin tim”, shkroi ai në Instagram vitin e kaluar, duke e përshkruar atë si një “opsion ideal” për Ukrainën.
Pse Ukraina dëshiron Gripens
Saab JAS 39 Gripen është një avion luftarak shumëfunksional i aftë për luftime ajrore, sulme tokësore dhe zbulim. Analistët theksojnë se një nga avantazhet e tij më të mëdha për Ukrainën është fakti se është projektuar për të operuar në kushte lufte gjatë Luftës së Ftohtë, kur Suedia parashikonte sulme të mundshme sovjetike në bazat e saj ajrore.
Ndryshe nga shumë avionë luftarakë perëndimorë që kërkojnë pista të gjata dhe të përgatitura mirë, Gripen mund të ngrihet dhe të ulet në pista shumë më të shkurtra dhe madje edhe në pjesë të autostradave. Kjo e bën atë më pak të prekshëm nga sulmet raketore ruse në fushat ajrore.
“Forcat Ajrore Suedeze kanë investuar përpjekje të jashtëzakonshme që nga Lufta e Dytë Botërore në aftësinë për të mirëmbajtur avionët në terren, duke përdorur rekrutë të zakonshëm, gjë që e bën të gjithë procesin shumë më të lehtë”, tha për Kyiv Independent Peter Layton, një ekspert ushtarak në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara (RUSI). Avioni është gjithashtu i projektuar për t’u pajisur shpejt për një mision të ri. Sipas Saab dhe pilotit Voroshilov, Gripen mund të furnizohet me karburant dhe të riarmatohet në vetëm dhjetë minuta në kushte ideale.
Voroshilov theksoi gjithashtu hyrjet anësore të ajrit, të cilat zvogëlojnë rrezikun e thithjes së mbeturinave në motor, një avantazh i rëndësishëm duke pasur parasysh se fushat ajrore ukrainase shpesh dëmtohen nga sulmet ruse.
Gripen mund të mbajë një gamë të gjerë armësh të NATO-s, duke përfshirë raketën ajër-ajër IRIS-T, AIM-9 Sidewinder, AIM-120 AMRAAM dhe Meteor. “Një nga avantazhet e Gripen ndaj F-16 është aftësia për të mbajtur raketën ajër-ajër Meteor”, tha historiani ushtarak dhe eksperti i armëve Andriy Haruk për Kyiv Independent.
“Nuk është një armë mrekullibërëse”
Justin Bronk, një studiues i lartë në Institutin RUSI, beson se raketa Meteor mund ta ndihmojë Ukrainën të kundërshtojë më efektivisht sulmet ruse me bomba rrëshqitëse, të cilat lëshohen nga avionët Su-34 shumë larg vijave të frontit. “Vetëm Meteor ka rreze veprimi të mjaftueshme efektive për të kërcënuar avionët Su-34 që lëshojnë bomba rrëshqitëse nga një distancë prej 60 deri në 100 kilometra pas vijës së frontit”, shpjegoi Bronk. Ai shtoi se raketat AMRAAM, të cilat aktualisht furnizohen për avionët ukrainas F-16, dhe raketat MICA për Mirage 2000 nuk kanë një rreze veprimi të krahasueshme në kushtet e luftimit në fushëbetejë.
Varianti më i ri i Gripen E ka sisteme të përmirësuara radari dhe lufte elektronike, një motor më të fuqishëm General Electric F414G dhe avionikë të përparuar që përfshin një radar AESA dhe një ekran panoramik në kabinën e pilotit.
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se Gripen nuk duhet parë si një “armë mrekullie”. Eksperti ushtarak Haruk e përshkroi atë për Kyiv Independent si “një tjetër mjet të dobishëm që do të ndihmojë Ukrainën”, duke shtuar se ndikimi i tij i përgjithshëm do të varet kryesisht nga sa avionë do të dorëzojë Suedia në fund të fundit dhe sa shpejt do të mbërrijnë ata në fushën e betejës.
