Martens, ka vlerësuar se Lista e Studentëve, ka një shans real për të fituar, listë e cila, sipas shkrimtarit serb, Dejan Atanackoviq, përbën kërcënim për regjimin e Vuçiqit.
Atanackoviq, të cilin e ka intervistuar Martens, ka thënë se një rezultat i mundshëm nga zgjedhjet e nesërme, ‘’fatkeqësisht’’ është mundësia që parlamenti i ardhshëm serb të mos ketë asnjë parti proevropiane të përfaqësuar.
Shkrimtari serb, ka vënë në dyshim edhe qëndrimin e Listës së Studentëve, për drejtim evropian të Serbisë, duke përmendur këtu qëndrimet e kësaj liste ndaj çështjes së Kosovës, pavarësisë së saj dhe rrugës së saj drejt integrimit në organizatat ndërkombëtare.
Postimi i plotë i Martens:
Zgjedhjet parlamentare në Serbi të dielën mund të sjellin diçka që Serbia nuk e ka parë që nga viti 2012: ndryshimin. “Lista e Studentëve” ka një shans real për të fituar. Çfarë do të nënkuptonte kjo për Serbinë dhe çfarë jo? Për këtë kam biseduar me shkrimtarin serb Dejan Atanacković, i cili prej vitesh është një vëzhgues i mprehtë i zhvillimeve në Serbi.
Atanacković i përket një kategorie të rrallë: ai as nuk e demonizon lëvizjen studentore, siç bën qeveria serbe, dhe as nuk e idealizon atë, siç bëjnë shumë prej mbështetësve të saj dhe disa vëzhgues perëndimorë.
Më poshtë është një përmbledhje e pikëpamjeve të Atanacković, të shprehura në këtë intervistë për gazetën Frankfurter Allgemeine Zeitung, në 8️⃣ pika: ⬇️
“Lëvizja studentore dhe Lista e Studentëve (SL), e cila doli nga kjo lëvizje, janë pa dyshim një forcë politike që sot përbën një kërcënim serioz për regjimin e Aleksandar Vuçiqit. Në mesin e votuesve në Serbi që janë kritikë ndaj qeverisë, është krijuar një konsensus i gjerë se zgjedhjet përbëjnë një referendum: një zgjedhje mes vazhdimit të regjimit dhe rrëzimit të tij.”
“Duke parë rrethanat aktuale, një nga rezultatet fatkeqësisht mjaft të mundshme të zgjedhjeve të së dielës, edhe para se të hidhen votat, është që parlamenti i ardhshëm serb të mos ketë asnjë parti proevropiane të përfaqësuar. Pra, asnjë parti që angazhohet qartë dhe pa ekuivoke për integrimin evropian të Serbisë. Kjo do të ndodhte veçanërisht nëse koalicioni ‘Serbia Evropiane’ nuk arrin ta kalojë pragun prej tre për qind për të hyrë në parlament, gjë që shumëkush e konsideron të mundshme.”
“Qytetarët proevropianë, të cilët mbështesin gjithashtu Listën e Studentëve, priren të besojnë se kjo listë është në thelb proevropiane, edhe nëse nuk e deklaron këtë shprehimisht. Ata argumentojnë se kjo heshtje është një strategji e qëllimshme për t’iu drejtuar një elektorati sa më të gjerë dhe të larmishëm, përfshirë votuesit që deri vonë e mbështesnin regjimin.
Megjithatë, programi politik i listës dhe masat e shpallura publikisht zbulojnë kundërthënie që e bëjnë të vështirë konsiderimin e saj si një alternativë politike vërtet proevropiane, përveç rastit kur votuesit janë të gatshëm t’i anashkalojnë këto kundërthënie me shumë mirëkuptim.
Përveç deklaratës së përgjithshme se Serbia duhet të vazhdojë rrugën drejt integrimit evropian, me theks të veçantë te përfitimet ekonomike të këtij procesi, lista ka shpallur disa masa që bien drejtpërdrejt në kundërshtim me këtë angazhim.”
“Këto masa përfshijnë, në veçanti, rishqyrtimin e paralajmëruar të marrëveshjeve ndërkombëtare mes Serbisë dhe Kosovës, si dhe të politikës së Serbisë ndaj Kosovës në tërësi, të shoqëruar me refuzimin për ta njohur realitetin e pavarësisë së Kosovës.
Gjithashtu, do të vazhdojë kundërshtimi i Serbisë ndaj anëtarësimit të Kosovës në organizata ndërkombëtare, si Kombet e Bashkuara, UNESCO dhe Interpoli.
Përveç kësaj, Lista e Studentëve dhe lëvizja studentore në tërësi kundërshtojnë shprehimisht vendosjen e sanksioneve ndaj Rusisë, me arsyetimin se qytetarët e Serbisë e dinë se çfarë do të thotë të jetosh nën sanksione. Megjithatë, duket se lëvizja studentore supozon se po këta qytetarë nuk e mbajnë mend arsyen se përse Serbisë iu vendosën sanksione në vitet ’90.”
“Ekzistojnë gjithashtu një sërë veprimesh dhe deklaratash publike që lidhen me trashëgiminë e viteve ’90, si gjenocidi në Srebrenicë, apo mungesa e një qëndrimi kundërshtues ndaj nderimeve shtetërore dhe ushtarake në funeralin e kriminelit të dënuar të luftës, Ratko Mladić.
Orientimi evropian i kësaj liste është, për ta thënë më së buti, i diskutueshëm.”
“Falë studentëve, në Serbi është shfaqur një lëvizje e fuqishme politike dhe, veçanërisht në gjysmën e parë të vitit 2025, janë arritur gjëra të jashtëzakonshme.
Në të njëjtën kohë, kemi dëshmuar një ndryshim shumë të qartë. Fillimisht, lëvizja studentore u perceptua në Serbi, në rajon dhe në mbarë Evropën si një forcë jashtëzakonisht progresive, që përfaqësonte vlera universale. Megjithatë, më pas pasoi një zhvendosje gjithnjë e më shqetësuese drejt populizmit nacionalist.
Që atëherë, kemi parë forcimin e vazhdueshëm të një lëvizjeje që pa dyshim është e aftë të fitojë zgjedhjet. Por nuk po shohim domosdoshmërisht forcimin e një lëvizjeje, idetë dhe vlerat politike të së cilës mund ta ndryshojnë shoqërinë serbe.”
“Shoqëria serbe aktualisht i ka varur shpresat e mëdha te mundësia e ndryshimit dhe te supozimi se ky ndryshim do të ndjekë një rend të qartë: së pari, fitorja ndaj regjimit të korruptuar, ndryshimi i qeverisë dhe çlirimi i institucioneve; dhe vetëm më pas, përcaktimi i drejtimit politik të Serbisë dhe trajtimi i çështjeve që e ndajnë shoqërinë.
Për këtë arsye, një pjesë e madhe e shoqërisë serbe që është kritike ndaj qeverisë e konsideron plotësisht legjitime që Lista e Studentëve të mbetet heterogjene për shumë çështje rreth të cilave shoqëria është thellësisht e përçarë.”
Lidhur me parimin se nacionalizmi nuk mund të luftohet me nacionalizëm, Atanacković thotë:
“Disa prej nesh e konsiderojnë rendin e ngjarjeve të përshkruar më sipër kryesisht jorealist dhe të pazbatueshëm. Pikërisht në një moment kur duhet të përballesh me një regjim të rrezikshëm, të dhunshëm dhe të armatosur – një regjim që është i gatshëm të provokojë paqëndrueshmëri dhe konflikte brenda Serbisë dhe përtej kufijve të saj sa herë që kjo i shërben interesave të veta – nevojiten qëndrime politike të qarta, racionale dhe koherente, si dhe mbështetja e domosdoshme e Bashkimit Evropian.”
