Shkruan: James Frinzi
Të mërkurën, një gjykatë që Kosova nuk e ka dashur kurrë e dënoi Hashim Thaçin me 25 vjet burg.
Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë e shpallën ish-presidentin fajtor për katër krime lufte — vrasje, torturë, trajtim mizor dhe ndalim arbitrar — duke thënë se ai ishte përgjegjës për vdekjen e 96 personave të cilësuar si kundërshtarë ose “bashkëpunëtorë”, si dhe për ndalime masive dhe tortura gjatë luftës së viteve 1998–99. I njëjti trup gjykues rrëzoi akuzat për krime kundër njerëzimit. Prokurorët kishin kërkuar 45 vjet burg. Thaçi i mohoi të gjitha akuzat.
Ai qëndroi i heshtur, i veshur me kostum, ndërsa një gjykatës i huaj lexonte dënimin — përballë një vendi që ende e konsideron atë një prej themeluesve të tij.
Në Prishtinë, turmat që e ndiqnin vendimin në ekranet gjigante e pritën me fishkëllima dhe protesta. Thërrisnin emrin e tij. Disa qanin. Ky nuk është reagimi i një populli që sapo ka parë një përballje të drejtë me të kaluarën. Është reagimi i një vendi që po sheh udhëheqjen e tij të kohës së luftës të vihet pas hekurave nga një tribunal që Brukseli dhe Barack Obama ia imponuan.
Kjo nuk ishte e pashmangshme. Ishte diçka e ndërtuar.
Gjykata e Obamës, e ndërtuar nën kërcënim
Ta quajmë ashtu siç është: një projekt i epokës së Obamës.
Në prill të vitit 2014, presidentja e Kosovës dhe Bashkimi Evropian shkëmbyen letra për krijimin e “dhomave të veçanta gjyqësore”. Më 3 gusht 2015 — ndërsa Obama ishte ende në Shtëpinë e Bardhë — Kuvendi i Kosovës, nën presion të pandërprerë amerikan dhe evropian, ndryshoi Kushtetutën dhe miratoi Ligjin për Dhomat e Specializuara. Gjykata do ta kishte selinë në Hagë, do të funksiononte vetëm me gjyqtarë ndërkombëtarë dhe do të merrej me pretendimet për krime të kryera nga Ushtria Çlirimtare e Kosovës gjatë viteve 1998–2000.
Parlamenti i Kosovës nuk u zgjua një mëngjes dhe nuk e shpiku këtë mekanizëm. Në korrik 2015, pasi deputetët fillimisht refuzuan ndryshimet dhe veteranët mbushën rrugët, Departamenti Amerikan i Shtetit i dërgoi Prishtinës një mesazh të qartë. Victoria Nuland i tha Prishtinës se, nëse Kosova nuk e krijonte vetë gjykatën, “komuniteti ndërkombëtar do ta bëjë në vend të saj”.
Gregory Delawie, i nominuari i Obamës për ambasador në Kosovë, i tha Senatit se Kosova “duhet t’u përgjigjet” këtyre akuzave dhe se ai do ta “inkurajonte” Prishtinën të vazhdonte bashkëpunimin edhe pasi mekanizmi të ishte ngritur. Mesazhi i pashprehur ishte i njëjtë me atë që Uashingtoni përcillte prej vitesh: miratojeni këtë, ose harroni rrugën drejt Evropës.
Kështu u krijua një gjykatë “e Kosovës” nga e cila Kosova nuk mund të falë një të dënuar. Neni 51 i Ligjit për Dhomat e Specializuara u hartua për ta mbyllur këtë derë: nuk lejohet falja presidenciale sipas Kushtetutës së Kosovës dhe nuk ka të drejtë për falje pavarësisht se ku vuhet dënimi. Vetëm vetë gjykata mund të vendosë më vonë për ndryshimin ose shkurtimin e dënimit.
Diplomatët e Obamës dhe juristët e Brukselit nuk lanë një çelës përfundimtar në Prishtinë. E lanë atë në Hagë.
Thaçi, atëherë ministër i Jashtëm, ndihmoi në shtyrjen përpara të këtij pakti. Atij iu tha se ky ishte çmimi i shtetësisë.
Një dekadë më vonë, e njëjta makineri e përfshiu edhe atë.
Pastaj erdhi Jack Smith
Gjykata nisi punën në vitin 2017. Në maj të vitit 2018, një prokuror amerikan me emrin Jack Smith mori detyrën e Prokurorit të Specializuar. Ai qëndroi në këtë post deri më 18 nëntor 2022. Nga ajo zyrë ai ndërtoi çështjen që përfundimisht e çoi Hashim Thaçin në një qeli në Holandë.
Mbajeni mend datën: 24 qershor 2020.
Atë ditë, Hashim Thaçi ishte në një avion drejt Uashingtonit, ku pritej të zhvillonte bisedime me Serbinë nën administratën Trump. Pikërisht në atë moment, zyra e Smith njoftoi se ndaj tij ishte ngritur një aktakuzë. Takimi në Shtëpinë e Bardhë dështoi ende pa u zhvilluar. Thaçi u kthye mbrapsht. Brenda pak muajsh, ai u arrestua dhe u dërgua në Hagë.
